روز جهانی پیشگیری از مالاریا و همه چیز درباره این بیماری

 

مالاریا یکی از قدیمی ترین و خطرناکترین بیماریهای انگلی است که سالانه میلیون ها نفر را درگیر میکند. روز جهانی مبارزه با مالاریا (۲۵ آوریل/۵ اردیبهشت) فرصتی است برای افزایش آگاهی درباره این بیماری و تقویت اقدامات پیشگیرانه جهانی. این مقاله به بررسی تاریخچه این روز، علل، علائم، روشهای پیشگیری و درمان مالاریا، و همچنین وضعیت آن در ایران میپردازد.

 

 تاریخچه روز جهانی مالاریا 

روز جهانی مالاریا در سال ۲۰۰۷ توسط مجمع جهانی بهداشت وابسته به سازمان بهداشت جهانی (WHO) تأسیس شد تا تمرکز جهانی بر کنترل و ریشه کنی این بیماری قرار گیرد. هدف اصلی این روز، آموزش جوامع، جلب حمایت سیاسی و مالی، و معرفی آخرین دستاوردهای علمی است. شعارهای سالانه این روز مانند «مالاریا صفر با من شروع میشود» (۲۰۲۰) یا «آماده برای نابودی مالاریا» (۲۰۱۸) بر مشارکت فردی و جمعی تأکید دارند.

 

 

 مالاریا چیست؟ 

مالاریا یک بیماری انگلی است که توسط انگل های تکسلولی از جنس پلاسمودیوم ایجاد میشود. چهار گونه اصلی این انگل شامل پلاسمودیوم فالسیپاروم (خطرناکترین نوع)، ویواکس، مالاریه، و اوال است. انتقال بیماری عمدتاً از طریق نیش پشه آنوفل ماده آلوده اتفاق میافتد.

 

 علائم مالاریا 

- تب و لرز متناوب (چرخه های ۴۸ تا ۷۲ ساعته) 

- سردرد، تهوع، استفراغ 

- درد عضلانی و خستگی شدید 

- کم خونی، بزرگی طحال، و زردی پوست 

- در موارد شدید: نارسایی کلیه، ادم مغزی، و کما.

 

 راههای انتقال و تشخیص 

 انتقال: 

- نیش پشه آنوفل ماده: شایعترین روش انتقال است. 

- انتقال از مادر به جنین، انتقال خون آلوده، یا استفاده از سرنگ مشترک. 

 

 تشخیص: 

تنها روش قطعی، آزمایش خون برای شناسایی انگل در گلبولهای قرمز است. آزمایشهای سریع (RDTs) نیز در مناطق محروم استفاده میشوند.

 

 پیشگیری و درمان 

 پیشگیری: 

۱. کنترل پشه ها: 

   - استفاده از پشه  بندهای آغشته به حشره کش (ITNs) 

   - سمپاشی داخلی اماکن (IRS) 

   - خشکاندن آبهای راکد و استفاده از ماهی های لاروخوار. 

 

۲. داروهای پیشگیرانه: 

   - مصرف داروهایی مانند کلروکین یا داکسیسایکلین قبل از سفر به مناطق پرخطر. 

 

۳. واکسیناسیون: 

   - واکسن RTS,S/AS01 (Mosquirix) برای کودکان در آفریقا تأیید شده و تا ۳۰٪ از موارد شدید جلوگیری میکند. 

 

 درمان: 

درمان بستگی به نوع انگل و مقاومت دارویی دارد. ترکیبات مبتنی بر آرتمیزینین (Artemisinin) به عنوان خط اول درمان استفاده میشوند.

 

 مالاریا در ایران 

ایران در کنترل مالاریا موفقیت های چشمگیری داشته است. برنامه حذف مالاریا در سال ۱۳۸۹ تصویب شد و امروزه انتقال محلی بیماری تنها در ۱۱ شهرستان (عمدتاً در سیستان و بلوچستان، هرمزگان، و کرمان) گزارش میشود. سالانه حدود ۱۵ تا ۲۰ هزار مورد ابتلا ثبت میشود که بیشتر از طریق مسافران وارد کشور میشوند.

 

 

 تأثیر تغییرات آبوهوایی 

افزایش دمای جهانی زیستگاه پشههای ناقل را گسترش میدهد و مناطقی که پیشتر سرد بودند، اکنون مستعد شیوع مالاریا شدهاند. خشکسالی نیز با ذخیرهسازی آب توسط مردم، محیط مناسبی برای تکثیر پشه ها ایجاد میکند.

 

 

 نتیجه گیری 

مالاریا همچنان یک چالش بهداشت جهانی است، اما با اقدامات پیشگیرانه، واکسیناسیون، و کنترل ناقلین میتوان به هدف «مالاریا صفر» نزدیک شد. روز جهانی مالاریا یادآوری میکند که مبارزه با این بیماری نیازمند همکاری بین المللی، سرمایه گذاری، و آگاهی عمومی است. ایران نیز با برنامه های هدفمند، گام های مؤثری در جهت حذف این بیماری برداشته است.